Aktualności

Sektor budownictwa znajduje się dziś w centrum jednego z najważniejszych wyzwań klimatycznych XXI wieku. Jak pokazuje najnowszy raport Global Status Report for Buildings and Construction 2025–2026 opublikowany przez UNEP, mimo częściowego postępu, świat nadal nie zbliża się do osiągnięcia neutralności klimatycznej w sektorze budynków. Efektywność energetyczna rośnie, rozwijają się technologie niskoemisyjne i inwestycje w transformację, jednak tempo zmian pozostaje zbyt wolne wobec skali globalnego wzrostu powierzchni zabudowy, urbanizacji i rosnącego zapotrzebowania na mieszkania oraz infrastrukturę odporne na nowe warunki klimatyczne. 

Budynki i budownictwo odpowiadają obecnie za około 37% globalnych emisji CO₂ związanych z energią i procesami przemysłowymi. Emisje operacyjne budynków wzrosły w 2024 r. do 9,9 Gt CO₂, mimo że zgodnie ze ścieżką prowadzącą do neutralności klimatycznej powinny już wyraźnie spadać. Od 2015 r. globalna powierzchnia budynków zwiększyła się o około 20%, a zapotrzebowanie na energię o 11%. Jednocześnie raport pokazuje, że poprawa efektywności energetycznej działa -- bez niej wzrost zużycia energii byłby znacznie większy. Problem polega jednak na tym, że skala rozwoju sektora nadal przewyższa tempo dekarbonizacji.

Raport mówi, że "około 50% budynków, które będą istnieć w 2050 r., jeszcze nie zostało wybudowanych" i to właśnie skala staje się dziś jednym z kluczowych wyzwań. Globalna populacja liczy ponad 8 miliardów ludzi i według prognoz do połowy wieku może zbliżyć się do 10 miliardów. Postępująca urbanizacja i rozbudowa infrastruktury spotykają się z wyzwaniami związanymi z adaptacją do zmiany klimatu. Budynki i miasta muszą być przygotowywane nie tylko na ograniczanie emisji, ale także na fale upału, powodzie, susze, wzrost zapotrzebowania na chłodzenie czy przeciążenie infrastruktury energetycznej i wodnej. Według raportu, od 2015 r. zużycie energii na chłodzenie już wzrosło o około 70% i ten trend będzie podążał za wzrostem ocieplenia klimatu.

Coraz wyraźniej widać również, że kryzys klimatyczny i kryzys mieszkaniowy zaczynają się ze sobą przenikać. Rosnące koszty energii i materiałów budowlanych, skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych oraz potencjalne masowe migracje wymuszone zmianą klimatu, zwiększają presję na miasta i systemy mieszkaniowe. Szczególnie narażone pozostają osoby żyjące w ubóstwie oraz mieszkańcy nieformalnych osiedli i obszarów o słabszej infrastrukturze. Transformacja sektora budynków przestaje więc być wyłącznie wyzwaniem technologicznym. Coraz większe znaczenie mają także kwestie bezpieczeństwa, kosztów życia i nierówności decydujących o zdolności do adaptacji klimatycznej.

Raport UNEP zapowiada, że najbliższe dekady będą okresem bezprecedensowej rozbudowy światowej infrastruktury. Może to oznaczać ryzyko utrwalenia się wysokoemisyjnego modelu rozwoju na kolejne dziesięciolecia, albo... szansę zbudowania ogromnej części przyszłych miast i budynków w inny sposób. Wymagałoby to gruntownej zmiany w dzisiejszym mysleniu o budownictwie -- zmiany porównywalnej z transformacją w energetyce, bo polegającej na głębokiej termomodernizacji istniejących budynków, odejściu od myślenia o ogrzewaniu i gotowaniu w oparciu o paliwa kopalne, zwiększonym udziale odnawialnych źródeł energii, wykorzystaniu materiałów o niższym śladzie węglowym oraz projektowaniu miast odpornych na skutki zmiany klimatu. Skala potrzeb inwestycyjnych, tempo urbanizacji, rosnąca presja społeczna i nasilanie się zagrożeń klimatycznych sprawiają jednak, że transformacja sektora budownictwa staje się jednym z najbardziej złożonych wyzwań współczesnej polityki klimatycznej.