Aktualności

Globalne ocieplenie, polaryzacja społeczna, niepewność ekonomiczna i geopolityczna – jak chcemy reagować na aktualne zagrożenia, jeśli wciąż próbujemy rozwiązywać je osobno, sektor po sektorze, problem po problemie? I czy naprawdę stać nas jeszcze na rozwój, który nie uwzględnia jednocześnie granic środowiskowych, potrzeb społecznych i długofalowej stabilności gospodarczej?

Agenda 2030 została stworzona właśnie jako odpowiedź na tę złożoność. Dziesięć lat po jej przyjęciu Organizacja Narodów Zjednoczonych bije jednak na alarm. Zaledwie około 18% Celów Zrównoważonego Rozwoju znajduje się dziś na ścieżce prowadzącej do ich pełnej realizacji do 2030 roku, a w przypadku wielu pozostałych obserwuje się stagnację lub wręcz regres. Jak podkreśla Sekretarz Generalny ONZ António Guterres, świat nie zmierza dziś w kierunku realizacji Agendy 2030 w wymaganym tempie, a brak przyspieszenia oznacza realne koszty społeczne, środowiskowe i gospodarcze – szczególnie dla najbardziej wrażliwych regionów i grup społecznych.

Jednocześnie, ONZ wskazuje, że „okno możliwości” nie jest jeszcze zamknięte. Około 35% celów może zostać osiągniętych lub znacząco przybliżonych, jeśli w najbliższych latach nastąpi zdecydowane przyspieszenie działań, lepsza koordynacja polityk oraz realne zaangażowanie aktorów publicznych i społecznych. W tym kontekście, wysoka pozycja Polski w międzynarodowych rankingach zrównoważonego rozwoju nie oznacza jednak, że kluczowe wyzwania – od spójności społecznej po odporność na kryzysy środowiskowe – zostały już rozwiązane. Ostatnie pięć lat Agendy 2030 to zatem nie czas na rezygnację, lecz na najbardziej intensywną fazę wdrażania. Jak powiedział António Guterres, Sekretarz Generalny ONZ „Pozostało już tylko pięć lat na osiągnięcie Celów Zrównoważonego Rozwoju, dlatego musimy wrzucić wyższy bieg.”

Publikacja „Rekomendacje dotyczące realizacji Agendy 2030”

Właśnie w tym kontekście powstał zbiór propozycji opracowanych przez 34 polskie organizacje pozarządowe, działające na styku spraw społecznych, środowiskowych, gospodarczych i instytucjonalnych: Rekomendacje dla realizacji Agendy 2030 w Polsce na lata 2026–2030. Rekomendacje te zostały zebrane podczas jubileuszowego wydarzenia „10 lat Agendy 2030 – 5 lat zaczyna się dziś”, które z inicjatywy UNEP/GRID-Warszawa odbyło się 16 września 2025 roku w Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie.

Rekomendacje nie są kolejnym raportem diagnostycznym ani zbiorem ogólnych postulatów. To dokument, który odpowiada na bardzo konkretne pytanie: co – realnie – możemy i powinniśmy zrobić w Polsce w ciągu najbliższych pięciu lat, aby zbliżyć się do Celów Zrównoważonego Rozwoju, zamiast oddalać się od nich mimo rosnących ambicji deklaratywnych. „Mowa tu o wyzwaniach, które dotyczą szeroko rozumianego zrównoważonego rozwoju, czyli pożądanego stanu równowagi, zapewniającego przede wszystkim ład społeczno-gospodarczo-środowiskowy, sprawiedliwość wewnątrzpokoleniową i międzypokoleniową. Na istotne wyzwania zwracają uwagę różne grupy interesariuszy, dlatego zebrane tu rekomendacje mogą być tak cenne przede wszystkim dla firm, ale może też dla decydentów politycznych i społecznych.” – napisał w słowie wstępnym prof. ALK Bolesław Rok.

Siłą tej publikacji są jej źródła. „Rekomendacje” zostały przygotowane przez organizacje społeczne, które dobrowolnie wybrały Cele i wywodzące się z nich zadania, nad którymi pracują na co dzień – w terenie, z samorządami, społecznościami lokalnymi, przedsiębiorcami, administracją publiczną. To one najczęściej jako pierwsze widzą skutki niespójnych polityk, luk instytucjonalnych i decyzji podejmowanych w izolacji od innych obszarów rozwoju. Organizacje pozarządowe są dziś jednym z najczulszych wskaźników realnego stanu realizacji Agendy 2030 – bo działają tam, gdzie teoria spotyka się z praktyką.

Publikacja pokazuje również coś jeszcze: nie da się poprawić sytuacji w jednym wymiarze rozwoju kosztem pozostałych. Polityki społeczne ignorujące granice środowiskowe prędzej czy później tracą trwałość. Wzrost gospodarczy nieuwzględniający zdrowia ludzi i ekosystemów generuje koszty, które wracają z nawiązką. Ochrona środowiska prowadzona bez wrażliwości społecznej traci poparcie i skuteczność. Zrównoważony rozwój nie polega na rozstrzygnięciach typu albo – albo, lecz na dążeniu do pogodzenia ze sobą przeciwieństw.

Ostatnie pięć lat Agendy 2030 to nie czas na półśrodki. To moment, w którym trzeba jasno powiedzieć: albo potraktujemy zrównoważony rozwój jako ramę dla wszystkich polityk publicznych, albo nie zrealizujemy żadnego z jego Celów w sposób trwały. Niniejsza publikacja jest zaproszeniem do tej rozmowy – opartej na doświadczeniu, odpowiedzialności i świadomości, że przyszłość nie wydarzy się sama.

"Rekomendacje dotyczące realizacji Agendy 2030"

UNEP/GRID-Warszawa, grudzień 2025

ISBN 978-83-975136-0-0