23 lipca odbył się kolejny, wirtualny warsztat Eco-Miasta, stawiający sobie za cel mówienie o stojących przed polskimi samorządami wyzwaniach na przykładzie konkretnych miejscowości. 

Do Olsztyna, w którym warsztaty odbyły się w konwencjonalnej formule przed pandemią koronawirusa, a także Lublina dołączyło Miasteczko Śląskie, dla którego istotnym tematem jest gospodarowanie zasobami wodnymi w rejonie przemysłowym.

Fakt, iż dzięki nowoczesnym technologiom dialog na temat budowy przyjaznych dla ludzi i środowiska miast, prowadzony przez samorządy, biznes oraz środowiska eksperckie wciąż trwa został podkreślony we wprowadzającym wystąpieniu Ambasadora Francji w Polsce, Frédérica Billeta. 

W trakcie wydarzenia, prowadzonego przez dyrektor Centrum UNEP/GRID-Warszawa, Marię Andrzejewską, Burmistrz Miasteczka Śląskiego, Michał Skrzydło, wyraził z kolei zadowolenie, iż  projekt Eco-Miasto nakierowany jest na potrzeby nie tylko największych miast, ale również mniejszych ośrodków. 

Powrót zieleni

Takim też ośrodkiem jest Miasteczko Śląskie. Miejscowość, licząca ok. 7,5 tysiąca mieszkańców, położona jest w powiecie, którego siedzibą są Tarnowskie Góry. W swojej prezentacji burmistrz Skrzydło przypomniał o tym, że już od początków wydobywania surowców - nie tylko węgla, ale też np. złota - kwestia gospodarowania zasobami wodnymi była jednym z istotnych elementów związanych z tą dziedziną działalności człowieka. 

Na terenie położonej w województwie śląskim miejscowości znajduje się szereg miejsc dawnego wydobycia surowców (np. piachu), które obecnie zmienione zostały w zbiorniki wodne i stanową atrakcję np. dla miejscowych wędkarzy. Tego typu rekultywacji poddane zostały tereny leżące blisko centrum miasta, dzięki czemu zyskało ono zielone przestrzenie wypoczynku i rekreacji.

Błękitne bogactwo

O tym, jak ważną rolę odgrywa przemyślane gospodarowanie wodą na silnie zurbanizowanych obszarach przemysłowych, takich jak np. Śląsk, mówiła w swoim wystąpieniu dr Ewa Janson z Głównego Instytutu Górnictwa.

Kluczowa rola bilansowania zasobów wodnych staje się coraz bardziej istotna wraz z postępującymi zmianami klimatu. Zrównoważone gospodarowanie zasobami wodnymi w terenach zurbanizowanych ma kluczową rolę zarówno dla jakości życia i funkcjonowania przemysłu, jak i np. spełnianiu wymogów Ramowej Dyrektywy Wodnej. 

Gospodarowanie wodą ma za zadanie zapewnić zaopatrzenie w wodę zarówno mieszkańców danego terenu (woda pitna), jak i zaspokoić potrzeby lokalnego przemysłu. Musi również działać na rzecz łagodzenia presji urbanizacyjnej i przemysłowej na dostępne zasoby. 

Wyzwaniem staje się również tworzenie systemu, umożliwiającego sprawne radzenie sobie ze skutkami deszczy nawalnych - miejski ekosystem jest bowiem mocno przekształcony, charakteryzując się zmienionym mikroklimatem czy ograniczeniem w pochłanianiu wody przez powierzchnię. 

Jak zauważyła dr Janson ważną rolę odgrywać może rewitalizacj obszarów rzecznych w miastach czy innowacyjne pomysły, uwzględniające specyfikę rejonów przemysłowych, takie jak wykorzystywanie dawnych szybów górniczych do zaopatrywania ludzi w wodę pitną.

Lokalne działania

Temat racjonalnej gospodarki zasobami wodnymi w regionach przemysłowych na przykładzie Gminy Miasteczko Śląskie kontynuowała Marta Bis, Prezes Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Veolia Tarnowskie Góry.

W swojej prezentacji zwróciła uwagę na fakt ograniczonej dostępności zasobów wodnych w Polsce, znaczącej, roli zużycia wody przez przemysł oraz zagrożeń, generowanych dla jej zasobów ze strony nieefektywnego, linearnego modelu produkcji i konsumpcji.

Na Śląsku od 130 lat funkcjonuje zbiorowy system zaopatrzenia w wodę przemysłu oraz osoby mieszkające w jego zasięgu, mający dostarczać ten cenny zasób do 66 gmin w województwie śląskim oraz 3 w małopolskim.

PWiK w Miasteczku Śląskim pełni funkcję strażnika jakości wody pitnej trafiającej do sieci za pomocą wybudowanej w tej miejscowości oczyszczalni ścieków. Do sieci wodociągowej podłączonych jest 100% mieszkańców, do kanalizacyjnej zaś - 98,9%. 

Globalne myślenie

Jakość wody jest przedmiotem regularnych badań, a sieci przesyłowe - modernizacji i usuwania awarii, co przyczynia się do ograniczania strat. Innymi korzyściami, związanymi z lokalną gospodarką zasobami wodnymi, jest możliwość przekazywania osadów ściekowych do produkcji kompostu. Działania przedsiębiorstwa dopełniają akcje edukacyjne, realizowane wraz z Fundacją Veolia Polska.

Dyrektor ds. Rozwoju Veolia Energia Polska S.A., Marek Przytuski, poświęcił swoje wystąpienie kwestii śladu wodnego i stosowanego przez firmę narzędzia do jego mierzenia i analizowania.

Wskaźnik Wpływu Wodnego (Water Impact Index, WiiX) składa się z trzech elementów - ilościowego, jakościowego oraz dotyczącego stresu wodnego, zależnego od lokalnych warunków hydrologicznych. Uwzględnia on zarówno bezpośredni, jak i pośredni wpływ na zasoby wodne, w tym zużycie energii czy utylizację odpadów.

Dzięki jego szerokiemu zastosowaniu nie tylko zdobywa się bezcenną wiedzę o wpływie przedsiębiorstwa na środowisko - uzyskuje się również narzędzie, które wraz ze wskaźnikiem śladu węglowego może służyć analizie zasadności planowanych inwestycji pod kątem ich wpływu na otoczenie.

Wśród omawianych w trakcie warsztatów przykładów na praktyczne zastosowanie wskaźnika WiiX znalazło się miejsce na oczyszczalnię ścieków w Milwaukee (USA), która wdrożyła działania na rzecz poprawy usuwania fosforu w procesie oczyszczania wody. Zaprezentowane zostało również gospodarowanie wodą na obszarach o trudnych warunkach wodnych, takich jak stolica Namibii - Windhoek.

Kolejne kroki

Dyskusje o sposobach na poprawę jakości życia i stanu środowiska w polskich miastach kontynuowane będą w kolejnych miesiącach - m. in. w trakcie konferencji Eco-Miasto 2020. Energia zmian, która odbędzie się w drugiej połowie września.