Narodowa Fundacja Ochrony ŚrodowiskaNarodowa Fundacja Ochrony Środowiska9.2. Stan istniejący
W Polsce nie istnieje dotychczas jednolity system zbierania, przetwarzania, aktualizacji i udostępniania danych na temat różnorodności przyrodniczej. Nie istnieje też żaden kompleksowy system wymiany informacji na temat stanu i wykorzystania zasobów naturalnych kraju. Wynika to z jednej strony z nowości problematyki różnorodności biologicznej, zaś z drugiej strony - z pewnych zapóźnień w dziedzinie budowania rozległych, opartych na nowoczesnych technologiach systemów informacyjnych w kraju.
Nie oznacza to, że w Polsce brak jest zasobów informacyjnych. Wprost przeciwnie - są one obfite, a tradycje w systematycznym zbieraniu kolekcji przyrodniczych, katalogowaniu danych itp. sięgają ponad 200 lat. W chwili obecnej bogate zbiory informacji są w posiadaniu instytucji naukowych, administracji publicznej, placówek edukacyjnych itp. Dane dotyczące różnorodności biologicznej można znaleźć w różnych działach tematycznych, dotyczących m.in. nauk biologicznych, rolniczych, leśnych, gospodarki przestrzennej i wodnej, statystyki i innych.
W chwili obecnej jedynie system statystyki państwowej, nadzorowany przez Główny Urząd Statystyczny, ma charakter kompleksowy i zunifikowany, obejmując wszystkie sektory działalności gospodarczej i społecznej kraju. System ten obejmuje wiele różnorodnych informacji związanych pośrednio lub bezpośrednio z różnorodnością biologiczną, a w tym szczególnie dotyczących ochrony przyrody oraz gospodarki leśnej i rolnej.
Niezależnie od sprawozdawczości GUS, istnieją również cząstkowe systemy gromadzenia i udostępniania informacji. M.in. w ramach funkcjonowania Państwowego Monitoringu Środowiska są zbierane dane dotyczące stanu powietrza atmosferycznego, stanu czystości wód, degradacji powierzchni ziemi i in. W wybranych miejscach prowadzone są tzw. stacje monitoringu kompleksowego (zintegrowanego), gdzie zbiera się dane dotyczące stanu różnych komponentów środowiska naturalnego, w tym różnorodności biologicznej. Dane zbiorcze przetwarzane są w wytypowanych instytutach naukowych, a następnie gromadzone w Głównym Inspektoracie Ochrony Środowiska. Część z nich publikowana jest w formie książek lub cyklicznych raportów.
W ostatnich latach powstała w Ministerstwie Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa koncepcja Zintegrowanego Systemu Informacyjnego ŚRODOWISKO. Jedna z jego części to System PRZYRODA, w ramach którego przewiduje się zbieranie danych dotyczących zasobów przyrody chronionej.
Zbieraniem danych, głównie w formatach geograficznych systemów informacji przestrzennej (GIS) zajmuje się Centrum Informacji o Środowisku GRID-Warszawa, zakład Narodowej Fundacji Ochrony Środowiska, wchodząca w skład systemu UNEP/GRID. GRID-Warszawa bierze m.in. udział we wdrażaniu systemu CORINE land cover, przygotował mapę numeryczną Polski w skali 1:100 000 na potrzeby ochrony środowiska oraz jest w posiadaniu szeregu baz danych przestrzennych dotyczących różnorodności biologicznej.
Bogate bazy danych dotyczące zasobów leśnych są w posiadaniu administracji leśnej. Część informacji zawartych jest na szczegółowych mapach, przedstawiających rozmieszczenie siedlisk leśnych i stan drzewostanów. Ponadto w Instytucie Badawczym Leśnictwa zgromadzone są obfite dane (częściowo w formie numerycznej), będące wynikiem monitoringu zasobów leśnych. W Instytucie Ochrony Środowiska prowadzona jest graficzna baza danych o obszarach chronionych oraz bazy danych o instytucjach zajmujących się różnorodnością biologiczną. W resorcie rolnictwa prowadzone są bazy danych dotyczące zasobów genowych krajowych gatunków zwierząt i roślin użytkowych. Setki innych baz danych przechowywanych jest również w różnego rodzaju instytutach naukowych i akademickich.
W Polsce istnieją próby wprowadzania międzynarodowych systemów wymiany informacji. M.in. w Instytucie Ochrony Przyrody PAN w Krakowie opracowywana jest polska wersja europejskiego systemu CORINE biotopes czy też wspomniany już CORINE land cover.
Mając na względzie potrzebę zapewnienia wiarygodnej i aktualnej informacji w celu wsparcia działań w zakresie zachowania różnorodności biologicznej, UNEP i GEF zainicjowały projekt "Zarządzanie danymi o różnorodności biologicznej na szczeblu krajowym" (Biodiversity Data Management Capacitation at the National Level and Networking Biodiversity Information - BDM). Podstawowym zadaniem projektu jest pomoc w organizacji systemu gromadzenia, przetwarzania i dystrybucji danych, przydatnych w realizacji postanowień Konwencji o różnorodności biologicznej. Polska, wraz z dziesięcioma innymi krajami, została włączona do tego programu, a jego realizację powierzono Instytutowi Ochrony Środowiska.
Zgodnie z artykułami 17 i 18 Konwencji o różnorodności biologicznej oraz postanowieniami III Konferencji Stron - Buenos Aires (1996), podstawowym celem projektu jest uruchomienie krajowego "Systemu wymiany informacji o różnorodności biologicznej" (Clearing House Mechanism). Do podstawowych funkcji projektowanego systemu należy zaliczyć:
Przyjęto założenie, że "Krajowy program zarządzania danymi o różnorodności biologicznej", wykorzystując istniejące i rozproszone dane, stworzy strukturę wiążącą te zasoby w system wymiany informacji oraz umożliwi prowadzenie nowoczesnej polityki informacyjnej w zakresie realizacji postanowień Konwencji o różnorodności biologicznej. Projekt ten powinien zapewnić osiągnięcie m.in. następujących celów:
Do udziału w systemie powinny zostać zobowiązane wszystkie jednostki podlegające resortowi ochrony środowiska i administracji samorządowej w zakresie ochrony przyrody (uczestnicy obligatoryjni) oraz jednostki resortu rolnictwa i gospodarki morskiej eksploatujące zasoby biologiczne, a także kultury i sztuki nadzorujące ochronę walorów krajobrazowo - kulturowych oraz resort turystyki.
Ważnym elementem warunkującym skuteczność funkcjonowania systemu tworzonego w ramach "Krajowego programu" jest możliwość jego integracji z instytucjami Unii Europejskiej. Oprócz współpracy w zakresie wymiany informacji statystycznych (w ramach europejskiej instytucji EUROSTAT) oraz wymiany pomiędzy instytucjami naukowymi, rysuje się perspektywa stworzenia wymiany informacji w ramach systemu Clearing House Mechanism (CHM). Polski ośrodek systemu CHM został utworzony w Instytucie Ochrony Środowiska.
|
|
|
|
Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska