Narodowa Fundacja Ochrony ŚrodowiskaNarodowa Fundacja Ochrony Środowiska5.9. Gospodarka morska
5.9.1. Stan istniejący
Morze Bałtyckie jest największym na świecie zbiornikiem słonawowodnym o dużym zróżnicowaniu zoogeograficznym gatunków pochodzących głównie z przyległych zbiorników morskich i słodkowodnych. Niskie zasolenie jest podstawowym, naturalnym czynnikiem kształtującym różnorodność biologiczną Morza Bałtyckiego. Charakterystyczną cechą jest niewielka, w porównaniu z innymi morzami, różnorodność gatunkowa, która zmniejsza się wraz z gradientem zasolenia od zachodnich do północnych krańców Bałtyku.
Środowisko przyrodnicze Bałtyku w ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat uległo ogromnemu przekształceniu. Największe zmiany zaszły w ekosystemach głębokowodnych pod halokliną w obrębie Głębi Bornholmskiej, Gdańskiej i Gotlandzkiej. Długookresowe deficyty tlenu, spowodowane głównie niską intensywnością wlewów natlenionych wód z Morza Północnego, doprowadziły w nich do niemal zupełnego zaniku życia makroskopowego na dnie oraz zubożenia biotopu pelagicznego i ograniczenia rozrodu ryb. W strefie obszarów przybrzeżnych występuje duże zróżnicowanie w stopniu naturalności i degradacji poszczególnych biotopów.
Wiele źródeł zagrożeń niszczących różnorodność biologiczną strefy przybrzeżnej Bałtyku pochodzi z lądu. Podstawowym zagrożeniem jest zrzut zanieczyszczeń do rzek zlewiska Morza Bałtyckiego. W wyniku eutrofizacji wód w ciągu ostatnich dwudziestu lat znacznemu zubożeniu uległy zespoły roślinności osiadłej Zatoki Puckiej i w zalewach. Biotopy brzegowe, które mają unikatowe znaczenie dla różnorodności biologicznej jako strefa najbogatsza pod względem siedliskowym i gatunkowym, są wykorzystywane nie tylko przez gatunki morskie ale także lądowe. Strefa brzegowa należy do różnych użytkowników i zarządców: Urzędu Morskiego, państwowej i samorządowej administracji, użytkowników prywatnych. Sprzyja to dezintegracji różnych form działalności prowadzącej do nasilenia niszczenia biotopów w wyniku np.: budowania polderów, falochronów, wydobywania piasku i kruszywa, refulacji brzegów, zalesiania wydm przednich i w efekcie - hamowania dynamicznych procesów geomorfologicznych, rozbudowy infrastruktury turystycznej itd.
Istotne zmiany w strukturze i funkcjonowaniu ekosystemu morskiego mogą powodować obce gatunki. Introdukcja obcych gatunków jest w większości przypadków niezamierzona i zachodzi np. na skutek zrzucania wód balastowych, posługiwania się narzędziami połowowymi używanymi wcześniej w innych akwenach lub poprzez budowę nowych śródlądowych dróg wodnych, niszczących naturalne bariery geograficzne. Do Bałtyku zostało wprowadzonych co najmniej 50 obcych gatunków w ciągu ostatnich 100 lat.
Ochrona zasobów biologicznych Morza Bałtyckiego jest objętą Konwencją Helsińską z 1974 roku, znowelizowaną w 1992 roku o nowe zalecenia dotyczące zachowania biotopów morskich i prowadzenie monitoringu w różnych strefach bałtyckiego systemu ekologicznego. Polska dotychczas nie ratyfikowała znowelizowanej Konwencji, aczkolwiek jest aktywnym realizatorem jej zapisów. Do tego rodzaju działań należy między innymi rozszerzenie na obszar morza i Zalewu Szczecińskiego granic parków narodowych: Słowińskiego i Wolińskiego.
5.9.2. Strategia działań
Najważniejszym kierunkiem ochrony różnorodności biologicznej w systemie ekologicznym Bałtyku jest podejmowanie działań w całym jego zlewisku oraz rozwijanie współpracy między państwami leżącymi nad Bałtykiem w celu zrównoważonej i skoordynowanej realizacji następujących działań strategicznych:
Podjęcie działań prawnych w celu ratyfikacji znowelizowanej Konwencji Helsińskiej.
Podniesienie czystości rzek wpadających do Morza Bałtyckiego oraz ograniczenie do minimum zanieczyszczeń bezpośrednio wrzucanych do jego wód.
Przeciwdziałanie nadmiernej eksploatacji gatunków (zgodnie z postanowieniami Konwencji Gdańskiej i zarządzeniami związanymi z ochroną żywych zasobów w Morzu Bałtyckim), w celu przeciwdziałania ekstynkcji bądź zmniejszeniu się liczebności populacji różnych gatunków ryb.
Odtworzenie systemu ekologicznego morza poprzez introdukcję gatunków rodzimych, które wyginęły lub przez realizację specjalnych programów ochrony gatunków ginących (np. foki szarej, ryb przybrzeżnych, makrofitów).
Zaktywizowanie działań na rzecz przeciwdziałania inwazjom obcych gatunków do systemu ekologicznego Bałtyku. Polska powinna aktywnie uczestniczyć w międzynarodowych działaniach na rzecz udoskonalenia zapisów prawnych regulujących zasady transportu materiału biologicznego i ochrony przed inwazjami obcych gatunków. Konieczne jest przyjęcia przez Polskę i wcielenie w życie kodeksu dobrych praktyk dotyczących introdukcji i transportu organizmów morskich Unii Europejskiej z 1994 roku (Code of practice on the introductions and transfers of marine organisms).
Powołanie systemu morskich obszarów chronionych o kluczowym znaczeniu dla zachowania różnorodności biologicznej (Baltic Special Protected Areas, BSPA), w celu ograniczenia przemian antropogennych w najcenniejszych obszarach Bałtyku. Doskonalenie tego systemu winno być skorelowane z tworzeniem sieci obszarów NATURA 2000 w strefie Morza Bałtyckiego, uwzględniając typologię i ocenę zagrożenia biotopów przybrzeżnych i morskich ujętych w Czerwonej księdze biotopów Morza Bałtyckiego. Szczególną uwagę należy zwrócić na potrzebę ochrony biotopów wydm nadmorskich wraz z ich naturalnymi procesami, klifów oraz biotopów na Ławicy Słupskiej.
Rozpoczęcie i stałe monitorowanie (zgodnie z zaleceniami Konwencji Helsińskiej) zmian różnorodności biologicznej w polskiej strefie Bałtyku w celu oceny skuteczności podejmowanych działań ochronnych i szybkiego reagowania na nowe przejawy degradacji przyrody.
Podjęcie badań naukowych w celu weryfikacji zaproponowanych metod badawczych w ramach Programu monitoringu przyrody żywej Polski oraz szersze włączenie się do odpowiednich programów międzynarodowych (monitoring HELKOMU).
Określenie zasad współpracy między resortami i prawne zobowiązanie samorządów do zintegrowanego planowania i działania na rzecz ograniczenia niekorzystnych zjawisk ekologicznych w strefie Bałtyku, np. w ramach wspólnie opracowanego planu zintegrowanego zagospodarowania wybrzeża morskiego (Integrated Costal Management Plan) oraz określenie podstawowych wymogów, jakie spełniać powinny działania gospodarcze, aby tego środowiska i zasobów przyrody nie naruszały.
5.9.3. Plan działań (tabela)
|
|
|
|
Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska