5. ZRÓWNOWAŻONE WYKORZYSTANIE ELEMENTÓW RÓŻNORODNOŚCI BIOLOGICZNEJ
5.7. Energetyka
5.7.1. Stan istniejący
Najważniejszy wpływ na zachowanie różnorodności biologicznej mają działy energetyki związane z produkcją energii cieplnej, elektrycznej oraz dystrybucją ropy i gazu.
Wytwarzanie i dostarczanie energii elektrycznej w Polsce jest w wysokim stopniu scentralizowane w wielkich zakładach energetycznych (elektrowniach), a głównym źródłem energii jest spalanie węgli kamiennych i brunatnych, w mniejszym stopniu także ropy i gazu. Stosunkowo mało energii elektrycznej wytwarzane jest w elektrowniach wodnych.
Produkcja energii cieplnej na potrzeby przemysłu i gospodarki komunalnej wiąże się z następującymi zagrożeniami:
- Zanieczyszczenie środowiska, głównie związkami siarki, emitowanymi z ciepłowni, elektrociepłowni oraz palenisk domowych. Zanieczyszczenia powstające ze źródeł rozproszonych w terenie, dają negatywne zmiany środowiskowe o stosunkowo niskim nasileniu i dużej mozaikowatości jego zróżnicowania. W przypadku ciepłowni, natężenie zniszczenia środowiska zależy, od ilości wytwarzanych substancji zanieczyszczających oraz od zróżnicowania ich rozproszenia, a także od odporności systemów ekologicznych na nasilenie imisji.
- Ogrzewanie powierzchniowych warstw gleby, szerokości kilku lub więcej metrów, przez sieci przesyłające ciepło, głównie w nośniku wodnym, co zmienia warunki mikroklimatyczne gleby w stopniu umożliwiającym przeżycie zimy przez gatunki nawet z innych stref klimatycznych. Powoduje to sprzeczne z zasadą ochrony różnorodności biologicznej, rozprzestrzenianie się w naszych systemach ekologicznych obcych gatunków.
- Powstanie strefy wód o podwyższonej temperaturze w jeziorach i rzekach, w wyniku zrzutu do nich wód podgrzanych, związanych z wytwarzaniem energii w elektrowniach i elektrociepłowniach. Pod wpływem podgrzania wód struktura naturalna gatunków i ekosystemów ulega zmianom i zwykle zubożeniu.
Innym ważnym zagrożeniem dla różnorodności biologicznej jest budowa i funkcjonowanie elektrowni wodnych, bez zastosowania nowoczesnych rozwiązań uwzględniających wymogi ochrony przyrody. Skutkiem tego są między innymi następujące negatywne zjawiska:
- Niszczenie systemów ekologicznych w wyniku zalania ogromnych obszarów i zmian mikroklimatycznych na terenach sąsiednich. Zniszczeniu ulegają często unikatowe siedliska i populacje gatunków zagrożonych wyginięciem.
- Zubożenie siedlisk o charakterze naturalnym, o dużej różnorodności biologicznej.
- Stworzenie barier dla przemieszczania się gatunków rzecznych oraz przybrzeżnych, które utrudniają panmiksję genów i przyczynia się do zubożenie puli genowej w wielu populacjach, a gatunkom intensywnie migrującym (np. ryby wędrowne) - uniemożliwia istnienie.
- Tworzenie tzw. "pułapek ekologicznych" czyli urządzeń technicznych, które podczas funkcjonowania niszczą organizmy wodne (np. przelewy i turbiny).
Od dawna zwraca się uwagę na potrzebę odtworzenia w Polsce drobnych zbiorników zaporowych w górnych odcinkach wielu cieków. Znaczenie takich zbiorników, ze względu na ich niewielkie rozmiary, jest dla niszczenia różnorodności biologicznej mniejsze niż zbiorników wielkich, aczkolwiek w typie oddziaływania podobne.
5.7.2. Strategia działań
Opracowanie i wdrożenie programu maksymalnego ograniczenia emisji zanieczyszczeń do środowiska emitowanych przez energetykę.
Opracowanie i wdrożenie zasad ochrony różnorodności biologicznej w procesie projektowania, budowy i eksploatacji obiektów i urządzeń energetycznych, uwzględniających między innymi eliminację tworzenia barier i pułapek ekologicznych oraz ograniczenie termicznego zanieczyszczenia środowiska.
Przeprowadzenie weryfikacji programów tworzenia wielkich zbiorników zaporowych na rzekach i poddanie wnikliwej analizie skutków środowiskowych ich budowy i funkcjonowania, w tym zwłaszcza ich wpływu na zmiany różnorodności biologicznej.
5.7.3. Plan działań (tabela)
Wszelkie uwagi do roboczej wersji Strategii i Planu działań prosimy kierować na adres Krajowej Agencji Wykonawczej projektu:
Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska
02-078 Warszawa, Krzywickiego 9
tel./fax: (022) 825 21 27; 825 14 28; 825 10 18
e-mail: nfos@warman.com.pl
Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska