Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska

02-078 Warszawa, Krzywickiego 9
tel./fax: (022) 825 21 27; 825 14 28; 825 10 18

10. DOSTĘP, ROZWÓJ I TRANSFER BIOTECHNOLOGII

10.2. Wpływ biotechnologii na różnorodność biologiczną

Biotechnologia jest dziedziną nauki i gospodarki XXI w., która wywołuje wiele wątpliwości. Istnieje również świadomość potencjalnych zagrożeń dla różnorodności biologicznej, jakie może przynieść jej stosowanie. Zagadnienia te znalazły swoje miejsce w zapisach Konwencji o różnorodności biologicznej. Artykuł 15 Konwencji jednoznacznie stanowi, że państwa mają suwerenne prawo dysponowania swoimi zasobami genowymi, jednak Konwencja nie definiuje sposobu egzekucji tych praw, a jedynie stwierdza, że sposób ich wykorzystania i podziału zysków winien być uczciwy, oparty na wzajemnym poszanowaniu interesów.

Biotechnologie mogą wpływać w sposób bezpośredni na różnorodność biologiczną poprzez eksploatację (także w sposób niekontrolowany) naturalnych, rodzimych zasobów genowych (gatunków dzikich i pierwotnych ras i odmian gatunków hodowlanych). Ponadto istnieje możliwość wprowadzania do ekosystemów organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO), wchodzących w relacje z innymi komponentami przyrody. Mogą to być relacje genetyczne (krzyżowanie się) lub ekologiczne, poprzez tworzenie nowych zależności. Możliwe są następujące niekorzystne konsekwencje tych procesów:

nastąpi nieprawidłowe wprowadzenie genu (w inne miejsce, niż zaplanowane, względnie równolegle: we właściwe i niewłaściwe miejsca). Wyniki takiej sytuacji są niemożliwe do przewidzenia;
gen zostanie wprowadzony w sposób prawidłowy, jednak jego dalszy transfer przebiegać będzie w sposób niekontrolowany, względnie też produkt genu (np. jakaś cecha) będzie przekazywany dalej w sposób niezgodny z założeniami eksperymentu;
w wyniku wywołania nowych właściwości organizmu modyfikowanego nastąpi zakłócenie równowagi ekologicznej środowiska, do którego został wprowadzony (np. poprzez wywołanie bardzo dużej trwałości, względnie odwrotnie - labilności lub nietrwałości określonego produktu).

Obawy przed konsekwencjami stosowania biotechnologii - zgłoszane profilaktycznie - wynikają z posiadanych doświadczeń odnoszących się do klasycznych technik krzyżowania osobników. Dotyczą one możliwości niekontrolowanego przeniesienia zmodyfikowanej cechy do innych gatunków, jak np. odporność na herbicydy. Zgłaszane są również wątpliwości dotyczące pojawienia się ewentualnego efektu alergicznego u konsumentów organizmów zmodyfikowanych genetycznie (np. warzyw). Przy zastosowaniu tradycyjnych metod hodowli nie jest możliwe precyzyjne określenie, które z przenoszonej, dużej grupy (zespołu) cech ulegają transferowi. Takie możliwości kontroli stwarza nowoczesna biotechnologia. Jednakże w przypadku biotechnologii szczególne zagrożenia może stwarzać:

przywóz organizmów transgenicznych w celu przeprowadzania eksperymentów lub w celu ich namnażania;
transfer nie do końca sprawdzonych lub wręcz niebezpiecznych technologii w celach produkcyjnych;
wprowadzanie do środowiska organizmów transgenicznych, naruszających stabilność i naturalną strukturę genetyczną i ekologiczną polskiej przyrody.

Z punktu widzenia różnorodności biologicznej istnieje również niebezpieczeństwo, że nowe odmiany o szczególnie korzystnych właściwościach i cechach zdominują pewne obszary i wyprą rodzime (lokalne) gatunki. Nowoczesna inżynieria genetyczna, prowadzona z zachowaniem właściwych reżimów technologicznych, umożliwia kontrolę, jaki gen i o jakich właściwościach jest przenoszony, a rozwój norm prawnych stwarza możliwości odpowiedniego nadzoru w tym zakresie. Do tej pory nie ma żadnych doniesień o negatywnych skutkach wywołanych pracami w zakresie inżynierii genetycznej.

Wszelkie uwagi do roboczej wersji Strategii i Planu działań prosimy kierować na adres Krajowej Agencji Wykonawczej projektu:

Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska
02-078 Warszawa, Krzywickiego 9
tel./fax: (022) 825 21 27; 825 14 28; 825 10 18
e-mail: nfos@warman.com.pl