Stanowią one najwyższą i najskuteczniejszą formę ochrony przyrody. Obejmują głównie ekosystemy o charakterze naturalnym lub zbliżonym do niego, wyjątkowo cenne ze względów naukowych, dydaktycznych, społecznych, kulturalnych i wychowawczych. Podstawowym celem parków narodowych jest ochrona bogactwa wartości przyrodniczych, udostępnianie ich dla badań naukowych oraz zachowanie unikatowej flory i fauny dla przyszłych pokoleń.

Historia parków narodowych w Polsce liczy już 70 lat. W 1921 roku powstało w Białowieży nadleśnictwo "Rezerwat", przekształcone w 1932 r. w Park Narodowy. Obecnie w Polsce mamy 22 parki narodowe, które łącznie zajmują 301 tys. ha, co stanowi 0,96% powierzchni kraju. Dla porównania w USA wskaźnik ten wynosi 3,4%, w Kanadzie 1,4%, w Finlandii 2,4%, w Czecho-Słowacji 1,3% w Norwegii 12% a w Bułgarii 0,6%. Warunki przyrodnicze Polski pozwalają na to aby wskaźnik ten osiągnął wielkość 1,2%.

Najmniejszym naszym parkiem jest Ojcowski Park Narodowy o powierzchni zaledwie 1 592 hektarów, zaś największym – Biebrzański Park Narodowy o powierzchni ponad 59 tys. ha (TABELA: Podstawowe informacje na temat polskich parków narodowych).

Zdecydowana większość parków narodowych ma charakter leśny, z ekosystemami leśnymi zajmującymi od 57% powierzchni (Poleski) do 90% (Białowieski, Świętokrzyski, Babiogórski). Drugim komponentem przyrody parków są wody, zajmujące 9% powierzchni. Reszta zajęta jest przez wydmy, torfowiska, bagna, skały i tereny powyżej górnej granicy lasu.

Obszary wchodzące w skład parków narodowych podlegają ochronie ścisłej, częściowej i krajobrazowej. Ochrona ścisła polega na całkowitym zaniechaniu działalności człowieka tak, by sama przyroda regulowała swój rozwój, a człowiek mógł śledzić zachodzące zmiany oraz poznawać ich mechanizmy. Aktualnie ochroną ścisłą objęte jest 19,5% powierzchni parków. Ochrona częściowa zmierza do "unaturalnienia" obszarów przyrodniczych lub zachowania wybranych elementów przyrody w określonym stanie przez stosowanie odpowiednich zabiegów pielęgnacyjno-ochronnych. Ochroną częściową objęto 60% powierzchni parków narodowych. 20,5% objęte jest ochroną krajobrazu polegającą na zachowaniu w możliwie nie zmienionym stanie naturalnych jego składników: ukształtowania terenu, widoków, a także zabudowy itd. Ochroną taką objęto ponad 6 tys. ha.

Parki narodowe w naszym kraju charakteryzują się dużą różnorodnością zespołów roślinnych i świata zwierzęcego. Wyróżniono w nich ok. 317 zespołów roślinnych, w tym ok. 76 zespołów leśnych i zaroślowych, na ogólną liczbę ok. 410 zespołów roślinnych występujących w Polsce. Wśród nich znajduje się 20 zespołów endemicznych. Przyjmuje się, że w parkach narodowych żyją przedstawiciele wszystkich występujących w Polsce gatunków ssaków, około 200 gatunków ptaków, kilka tysięcy gatunków owadów oraz liczni przedstawiciele gadów, płazów i ryb. Należy podkreślić, że nasze parki narodowe są wpisane na listę parków Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN), bowiem spełniają ustalone kryteria, m. in. podlegają bezpośrednio państwowej władzy centralnej, tj. ministrowi i są finansowane z budżetu państwa.

O wysokich wartościach przyrodniczych naszych parków narodowych świadczy fakt, że sześć z nich (Babiogórski Park Narodowy, Białowieski Park Narodowy, Bieszczadzki Park Narodowy, Karkonoski Park Narodowy, Slowiński Park Narodowy, i Tatrzański Park Narodowy) zostały, decyzją UNESCO, włączone do Międzynarodowej Sieci Rezerwatów Biosfery, obejmującej przykłady chronionych systemów ekologicznych świata.

W 1993 roku utworzony został największy w Polsce – Biebrzański Park Narodowy, o powierzchni około 600 km², obejmujący ekosystemy o wyjątkowym znaczeniu międzynarodowym. Warto wspomnieć o Wolińskim Parku Narodowym, który jest pierwszym w Polsce parkiem chroniącym wody morskie. Obejmuje on ok. 2 milowy pas wód przybrzeżnych wzdłuż brzegu wyspy Wolin oraz Zalewu Szczecińskego (4783 ha wody). W niedalekiej przyszłości przewiduje się utworzenie Mazurskiego, Jurajskiego i Turnickiego Parku Narodowego.

	Witryna rozdziału	Witryna Raportu	Witryna GRID-Warszawa	Witryna MOŚZNiL