Nowoczesne technologie pomagają w ochronie przyrody w Białowieskim Parku Narodowym
Historia obserwacji przyrodniczych w Puszczy Białowieskiej sięga XIX wieku. Już w tamtym czasie, w trakcie wycieczek do Puszczy, przyrodnicy sporządzali pierwsze notatki o spotkaniach z żubrami i opisywali stanowiska roślin zielnych i gatunków drzew.

Dziś często w sukurs badaczom przychodzą zaawansowane systemy informatyczne, które pomagają chronić bezcenną przyrodę.
Chociaż dziewiętnastowieczne zapiski dotyczą zamierzchłych z naszej perspektywy czasów, stanowią ważny wkład w wiedzę o zasobach przyrodniczych Puszczy Białowieskiej. Pomogły one zrozumieć funkcjonowanie ekosystemów na tym terenie. Dzięki nim badacze mogli rozpoznać i opisać gatunki roślin oraz zwierząt zamieszkujących ten naturalny kompleks leśny, a także określić ich stan i liczebność.
Monitoring przyrodniczy w Parku
Bezcenna wartość ekosystemów Puszczy stale budzi zainteresowanie naukowców badających i rozpoznających jej zasoby, zwłaszcza gospodarzy tego terenu – pracowników Białowieskiego Parku Narodowego. Już w 1936 roku powstały w Parku pierwsze stałe powierzchnie badawcze. Od tamtej pory nieprzerwanie trwają tam obserwacje i programy monitoringu przyrodniczego.
Aktualnie w Białowieskim Parku Narodowym prowadzi się szereg obserwacji przyrody ożywionej i nieożywionej. Trwają pomiary zarówno na stałych powierzchniach obserwacyjnych i w sieciach pomiarowych, jak i w formie bezpośrednich, cyklicznych (w określonej porze roku) obserwacji gatunków i siedlisk. Pracownicy Parku stale obserwują herbowe dla tego miejsca żubry oraz drapieżniki, np. wilki i rysie.
Systematycznie prowadzone badania pozwalają na opisanie stanu komponentów przyrody oraz wnioskowanie o przemianach w nich zachodzących. Może wydawać się, że takie coroczne odnotowanie daty pojedynczego zjawiska, np. momentu pojawienia się w lesie zawilców czy prymulek lub śpiewu ptaków, to mało istotny fakt. Jednak porównując takie obserwacje z wielu lat, można wyciągać wnioski na temat tego, jak zmienia się Puszcza. Badania pozwalają określić np. kiedy każdego roku rozpoczyna się wiosna i co te dane mówią o zmianach klimatu czy przemianach siedlisk przyrodniczych. Pozwalają też przewidzieć, czy dany rok będzie mokry czy suchy, określić, ile jest zwierzyny w Puszczy, i stwierdzić, czy zwiększyła się populacja poszczególnych gatunków. Między innymi dlatego monitoring przyrodniczy ma kluczowe znaczenie dla zachowania właściwego stanu siedlisk i gatunków tu chronionych.
Geoinformacja wspomaga ochronę przyrody
Współczesnych badaczy w wysiłkach o zachowanie bezcennej Puszczy wspierają dziś nowoczesne technologie. Dzięki realizacji projektu Harmonizacja danych o zasobach przyrodniczych Białowieskiego Parku Narodowego w celu poprawy efektywności zarządzania obszarem, który uzyskał dofinansowanie ze środków Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), powstał system informacji geograficznej (GIS). Jego kluczowe zadania to gromadzenie i przetwarzanie oraz wizualizacja danych pozyskanych w wyniku obserwacji i monitoringu przyrodniczego. Narzędzie usprawni prace pracowników Parku, którzy rocznie wykonują średnio: 1 450 obserwacji, 26 280 zautomatyzowanych pomiarów parametrów meteorologicznych i 32 950 pomiarów hydrologicznych. Zgodnie z wieloletnim Planem Ochrony Parku prowadzą też monitoring 46 gatunków zwierząt i roślin, a także siedmiu siedlisk.
Informacje gromadzone w bazie danych umożliwią analizę przestrzennego zróżnicowania monitorowanych siedlisk i gatunków. Ukażą dynamikę obecności żubra czy gatunków drapieżników w Puszczy. Dzięki wykorzystaniu urządzeń mobilnych oraz geoportalu, możliwe stanie się także precyzyjne odnotowanie lokalizacji geograficznej określonej obserwacji i wprowadzenie do bazy danych wyników pomiarów przeprowadzonych w terenie. Dane pozyskiwane w ten sposób będą realnym wsparciem merytorycznym i informacyjnym dla realizacji planu ochrony Parku, a tym samym pomogą lepiej chronić unikalną przyrodę Puszczy.
Więcej o projekcie oraz o działaniach w ramach monitoringu można znaleźć na stronach internetowych projektu (www.sercewpuszczy.pl) oraz Białowieskiego Parku Narodowego (www.bpn.com.pl).
Projekt Harmonizacja danych o zasobach przyrodniczych BPN w celu poprawy efektywności zarządzania obszarem jest realizowany dzięki wsparciu udzielonemu przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię poprzez dofinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG).


Źródło: Świat Nauki